رقابت شتابان در میادین مشترک / هشدار کارشناسان: ایران در حال واگذاری سهم انرژی خود به همسایگان است

با افزایش سرمایه‌گذاری و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته توسط کشورهای همسایه، برداشت از میادین نفت و گاز مشترک سرعتی بی‌سابقه گرفته است؛ در حالی‌که تأخیر ایران در توسعه این منابع، خطر از دست رفتن ذخایر و کاهش جایگاه کشور در بازار جهانی انرژی را جدی‌تر کرده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که بدون اصلاح سیاست‌ها و ورود فناوری‌های نوین، ایران در رقابت انرژی منطقه به بازنده اصلی بدل خواهد شد.

میدان‌های مشترک؛ فرصت راهبردی یا تهدید واقعی؟

به گزارش پیک صنعت جنوب، ایران در مرزهای جنوبی و غربی خود با قطر، عراق، عربستان و امارات ده‌ها میدان مشترک نفت و گاز دارد که بخشی از بزرگ‌ترین ذخایر انرژی جهان را تشکیل می‌دهند. این میادین در شرایط فشار اقتصادی و تحریم‌ها می‌توانند برگ برنده اقتصاد ایران باشند، اما ضعف در سرمایه‌گذاری، کندی توسعه زیرساخت‌ها و تأخیر در قراردادها، این فرصت بالقوه را به تهدید بالفعل تبدیل کرده است.

سرعت‌گیری همسایگان با فناوری و سرمایه خارجی

کارشناسان می‌گویند: در حالی‌که ایران هنوز درگیر تأمین مالی و مسائل قراردادی است، قطر با اتکا به سکوهای پیشرفته دریایی، حفاری افقی و تجهیزات فشارافزا توانسته سرعت برداشت خود را از میدان گازی پارس جنوبی چند برابر کند. حضور غول‌های انرژی همچون توتال، شل و اکسون‌موبیل نیز این کشور را در جایگاه نخست صادرات LNG قرار داده است.

در غرب کارون، عراق با اتکا به سرمایه‌گذاری شرکت‌های آسیایی و غربی تولید روزانه خود را از مرز یک میلیون بشکه نفت عبور داده؛ رقمی که با ظرفیت تولید ایران در همین میدان فاصله چشمگیری دارد.

کشورهای منطقه علاوه بر سرمایه‌گذاری کلان، از فناوری‌های نوین مانند حفاری چندشاخه‌ای، تزریق گاز و آب برای افزایش فشار مخزن و مدل‌سازی سه‌بعدی مخازن استفاده می‌کنند. در مقابل، ایران هنوز بخش زیادی از عملیات خود را با فناوری‌های قدیمی اجرا می‌کند و محدودیت‌های ناشی از تحریم دسترسی به تجهیزات روز را دشوارتر ساخته است.

سرمایه‌گذاری؛ حلقه مفقوده توسعه

تحریم‌های اقتصادی و محدودیت‌های بانکی جذب سرمایه خارجی را برای ایران دشوار کرده است. هرچند مدل قراردادهای جدید نفتی (IPC) برای افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری تدوین شد، اما بی‌ثباتی قوانین و نگرانی از ریسک تحریم، شرکت‌های بزرگ را از ورود به پروژه‌های مشترک ایران منصرف کرده است.

از سوی دیگر، پیمانکاران داخلی به دلیل کمبود منابع مالی و تجهیزات پیشرفته، توان اجرای پروژه‌های عظیم در زمان کوتاه را ندارند.

پیامدهای ادامه تأخیر

ادامه روند فعلی می‌تواند به کاهش شدید منابع قابل برداشت ایران منجر شود. این مسئله نه‌تنها درآمدهای ارزی کشور را محدود می‌کند، بلکه امنیت انرژی ایران را نیز با خطر مواجه می‌سازد. همچنین کاهش سرمایه‌گذاری در صنایع پایین‌دستی و از دست رفتن بازارهای صادراتی، تبعاتی بلندمدت برای اقتصاد ملی خواهد داشت.

راهکارهای پیشنهادی کارشناسان

کارشناسان انرژی چند راه‌حل کلیدی برای تغییر شرایط پیشنهاد می‌دهند:

* تسریع در توسعه میادین مشترک با استفاده از توان داخلی و مشوق‌های ویژه برای جذب سرمایه‌گذار خارجی
* همکاری فناورانه با کشورهایی که محدودیت تحریمی کمتری دارند
* اصلاح قراردادهای نفتی و تضمین ثبات حقوقی برای جلب اعتماد سرمایه‌گذاران
* تأمین مالی از طریق صندوق توسعه ملی، اوراق مشارکت و ظرفیت‌های بازار سرمایه
* دیپلماسی فعال انرژی برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای و گشودن مسیر همکاری‌های اقتصادی

به گزارش پیک صنعت جنوب، رقابت در میادین مشترک، رقابتی فرسایشی نیست؛ بلکه مسابقه‌ای بر سر سرعت و توان بهره‌برداری است. هر روز تأخیر ایران به معنای از دست دادن بخشی از سرمایه‌ای است که هیچ‌گاه قابل بازگشت نیست. اگر تصمیم‌گیری سریع، سرمایه‌گذاری گسترده و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در دستور کار قرار نگیرد، ایران به‌جای بازیگر اصلی انرژی منطقه، تنها تماشاگر از دست رفتن فرصت‌های خود خواهد بود.